Mężczyźni bez kobiet

„Mężczyźni bez kobiet” dziwnie mnie trafiło. Nie od razu. Właściwie to w ogóle nie na początku. Na początku pomyślałem nawet: okej, znowu Murakami robi Murakamiego. Samotni faceci, kobiety, których nie da się do końca uchwycić, trochę melancholii, trochę niedopowiedzeń, trochę tego jego spokojnego dryfu, który albo człowieka bierze, albo usypia. I przez chwilę byłem przekonany, że będzie właśnie tak: poprawnie, znajomo, bez większego śladu.

A potem zacząłem łapać się na tym, że po tych opowiadaniach jakoś dziwnie cicho robi mi się w głowie.

Nie dlatego, że są efektowne. Właśnie odwrotnie. One są małe. Czasem wręcz sprawiają wrażenie, jakby nic wielkiego się w nich nie wydarzało. Ktoś z kimś rozmawia. Ktoś wspomina. Ktoś coś stracił, ale nawet nie umie tego dobrze nazwać. I właśnie to mi siadło najmocniej, bo coraz częściej mam wrażenie, że prawdziwe rzeczy w życiu też przychodzą bez fanfar. Nie ma muzyki w tle, nie ma wielkiej sceny kulminacyjnej. Jest za to jakiś wieczór, jakiś telefon, jakaś wiadomość albo czyjeś milczenie, po którym nagle już nic nie jest takie samo, chociaż teoretycznie wszystko stoi na swoim miejscu.

Murakami jest w tej książce bardzo dobry wtedy, kiedy niczego nie dociska. Kiedy nie próbuje być „mądry”. Kiedy po prostu pokazuje faceta, który funkcjonuje, ale coś mu się w środku rozszczelniło. To akurat rozumiem aż za dobrze. Chyba dlatego ta książka weszła mi mocniej, niż początkowo chciałem przyznać.

Nie wiem nawet, czy to jest zbiór o kobietach. Tytuł niby mówi jasno, ale dla mnie to bardziej książka o mężczyznach, którzy zostali sami ze sobą i niespecjalnie wiedzą, co z tym zrobić. A to wcale nie jest takie romantyczne ani literackie, jak mogłoby się wydawać. To jest często po prostu żałosne, puste, dziwne. Siedzisz, jesz coś, pracujesz, odpowiadasz ludziom normalnym głosem, a pod spodem masz jakąś szczelinę. I Murakami dobrze zna ten stan. Nie idealizuje go. Nie robi z niego bohaterstwa. Pokazuje raczej, że facet bez jakiejś ważnej relacji bardzo często nie staje się „wolny”, tylko zaczyna trochę dryfować.

I to dryfowanie jest tu chyba najcelniejsze.

Nie wszystkie opowiadania mnie kupiły, żeby było jasne. Z kilkoma miałem taki kontakt, jak z ludźmi na imprezie, którzy są w porządku, ale po godzinie już nie pamiętasz, o czym z nimi gadałeś. Były też momenty, kiedy miałem odruch: dobra, Haruki, już to znam. Już był ten chłód, już była ta tajemnicza kobieta, już był ten smutek podany półgłosem. Czasem naprawdę czuć, że on krąży wokół swoich stałych tematów tak długo, aż zaczynają przypominać własne echo.

Tylko że nawet wtedy, kiedy się powtarza, on nadal umie trafić jednym zdaniem. Jednym obrazem. Jakimś drobiazgiem, który nagle zostaje.

Mam też takie poczucie, może trochę głupie, że to nie jest książka, którą powinienem był czytać kilka lat temu. Wtedy pewnie powiedziałbym, że jest dobra, klimatyczna, trochę nierówna, klasyczny Murakami. I tyle. Teraz czytałem ją już z innym bagażem. Z większą ilością ludzi, którzy zniknęli z życia niekoniecznie dramatycznie, po prostu rozeszliśmy się, rozluźniliśmy, nie wróciliśmy. Z większą świadomością, że nie każda strata wygląda spektakularnie. I może dlatego ci bohaterowie, którzy na pierwszy rzut oka wydają się bierni albo wręcz rozwodnieni, nagle okazali się dla mnie całkiem prawdziwi.

Bo prawda jest taka, że wielu facetów nie umie przeżywać strat w sposób widowiskowy. Raczej je nosi. Gdzieś pod codziennością. W dziwnym półmroku. I dokładnie taki jest ten zbiór.

Podoba mi się też, że Murakami nie robi z tych historii taniej męskiej nostalgii. To nie jest książka pod tytułem „kobiety były tajemnicze, a my biedni, samotni mężczyźni nic nie rozumiemy”. Jest w tym więcej goryczy. Więcej samooskarżenia. Więcej świadomości, że czasem to nie świat nas opuszcza, tylko my przez lata nie umiemy naprawdę w nim być.

Brzmi to wszystko poważnie, ale ta książka wcale nie jest ciężka w złym sensie. Ona jest raczej przygaszona. Wieczorna. Taka, którą najlepiej czytać bez pośpiechu, najlepiej wtedy, kiedy nie masz ochoty na fabułę jak z serialu, tylko na coś, co będzie ci siedziało obok.

Czy to mój ulubiony Murakami? Nie. Chyba nie.

Ale jest w tym zbiorze coś bardziej intymnego niż w niejednej jego wielkiej powieści. Mniej tu sztuczek, mniej literackiego dymu, a więcej takiego cichego grzebania w miejscach, które człowiek zwykle przykrywa robotą, rutyną, rozmowami o niczym.

I może właśnie dlatego po skończeniu nie miałem ochoty od razu zaczynać czegoś nowego.

Tylko siedzieć chwilę w ciszy.