Małe życie

"Było nas trzech
W każdym z nas inna krew
Ale jeden przyświecał nam cel
Za kilka lat
Mieć u stóp cały świat
Wszystkiego w bród".*

Kiedy zaczęłam czytać "Małe życie" od razu usłyszałam w głowie te kilka strof znanej piosenki.
Ich było czterech - bohaterów książki Hanyi Yanagihary - ale cel podobny.

"Małe życie" to ponad 800 stron opisu życia czwórki mężczyzn. Wspierali się, kochali, kłócili i szli dalej.
"Małe życie" to jedna z najpiękniejszych opowieści o przyjaźni, to jedna z najpiękniejszych opowieści o miłości.

PRZYJACIELE NA ZAWSZE
"Jakiś miesiąc po rozpoczęciu projektu, kiedy już wiedział, że na tym chce się skupić, musiał oczywiście wyjaśnić przyjaciołom, dlaczego za nimi chodzi z aparatem, fotografując codzienne sceny z ich życia, i dlaczego to takie ważne, żeby mu pozwolili robić to dalej, jak najczęściej i z bliska. (...) - Jak długo to potrwa? - spytał. - Na zawsze, mam nadzieję - odparł JB".
JB, Malcolm, Willem i Jude.
Połączył ich jeden pokój w akademiku, ale scaliła dopiero prawdziwa przyjaźń.
Każdy z nich wybrał inną zawodową drogę, a czas spędzony podczas studiów nie poszedł na marne - odnieśli sukces.
Towarzyszymy im w opowieści przez kilkadziesiąt kolejnych lat - jesteśmy obok ich rozwijającej się kariery, ale też zwątpień po drodze; śledzimy ich miłosne wzloty i upadki; pogłębianie i rozszczelnianie ich wzajemnej, przyjacielskiej relacji.
Studia dawno się skończyły, a oni "zaczęli prawdziwe życie".
Ale dalej utrzymywali kontakt, przyjaźnili się i wspierali, niektórzy zamieszkali razem, niektórzy... Ich relacje zmieniały się, ewoluowały, podążały w nieoczekiwanym dla nich samym kierunku.
Książka na początku prowadzona jest naprzemiennie z perspektywy każdego z nich. Każdy ma szansę być narratorem i opowiada swoją własną historię.
Wszyscy są istotni, pokazują inną perspektywę dojrzewania i mocowania się z życiem.
Ale reflektor powieści ostatecznie kieruje się na jej głównego bohatera, którym jest Jude.
Każdy mężczyzna z osobna rzuca światło na jego osobę i każdy z nich opowiada swoją wersję miłości do niego. Jude zostaje w centrum uwagi i zainteresowania, choć paradoksalnie cały czas stara się zniknąć. Przestać istnieć.
Och, Jude.
Książka mogłaby mieć równie dobrze inny, alternatywny tytuł: "Jude". Po prostu "Jude", bo od pewnego momentu zaczyna liczyć się tylko jedna opowieść. Historia jego życia - to ona zaintryguje nas najbardziej; najbardziej zainteresuje, najbardziej zaboli, rozerwie i zostawi (nieutulonych) w tych trudnych emocjach.

NAZNACZONY
"Jude bał się wszystkiego, jak mu się czasem wydawało, i nienawidził się za to. Lęk i nienawiść, lęk i nienawiść: czasami miał wrażenie, że nie posiada innych cech. Lęk przede wszystkim i nienawiść do siebie".
Jude, on zawsze jest dla innych, z dobrym słowem, wsparciem, wyważony i rozumiejący. Inteligentny, bystry i niezwykle pracowity. Tolerancyjny i tak bardzo... ludzki.
I ludzie wokół niego. Najbliższe jego sercu, zaufane osoby, powiernicy, ale nigdy nie do końca. Z wyjątkiem trzech osób, którym podarował swoją historię. Całe życie spędził z poczuciem winy z powodu tego, co zrobiono jemu, nie może pozbyć się wrażenia, że nie jest wiele wart, że nie zasługuje na swoje życie, na wspaniałych ludzi wokół siebie.
Wracamy do jego przeszłości, odkrywając po małym kawałku jej bieg; zaciskamy mocno dłonie i oczy też, ale czytamy dalej. I tym samym, towarzyszymy mu, dzień za dniem. W tym jego małym życiu. Choć ja po przeczytaniu tej powieści wiem, że ono nie może być nazwane małym, zdecydowanie nie.
Czasem wielkie życia to bogate i spektakularne życiorysy, a czasem, jak tutaj, wielkim jest codzienne pokonywanie trudu, jakie to życie nam zafundowało.

ZACZYTANIE
"Moje życie, pomyśli, moje życie. Więcej pomyśleć nie zdoła i będzie powtarzał te słowa w kółko - trochę kantyczkę, trochę przekleństwo, trochę krzepiący refren - osuwając się w ten inny świat, który odwiedza, gdy włada nim taki ból, świat, który nigdy nie jest daleko od jego własnego, ale którego potem nigdy nie pamięta: Moje życie".
Jest coś takiego w literaturze, jak zjawisko immersji - stan pełnego zaangażowania i zanurzenia się w opowieści.
"Małe życie" jest tego doskonałym przykładem, ponieważ to książka, która grając na emocjach, emocje też tworzy i tym nas z sobą wiąże. Bardzo mocna, gęsta opowieść, wyciąga z nas najtrudniejsze wyobrażenia bólu, poniżenia, trudności, z jakimi człowiekowi czasem zdarza się mierzyć.
To historia, która pokazuje życie jak w soczewce - od szerokiego kontekstu, z dalszej perspektywy, aż do zogniskowania do małego szczegółu.
Pewien skupiony wzrok, mówiący tak wiele, powtarzane jak mantra słowa, które pomagają przetrwać najgorszy ból, gesty w swym znaczeniu proste i błahe, w głębszym wymiarze, mówiące o głębokiej relacji.
Małe życie dziejące się stale i codziennie, również każdemu z nas.
Czym ono jest?
Jaki ma kolor, smak i dźwięk?
Jacy ludzie są w nim wokół nas?
"Małe życie" to książka o szukaniu swojej tożsamości poprzez odkrywanie tego, kim jesteśmy - po kawałku, powoli. Ta książka jest wędrówką przez różne statusy społeczne i materialne, rasy, płcie oraz orientacje seksualne. Dojrzewanie do decyzji, które trzeba podjąć, aby potem poczuć, że samemu się o to życie dba. Że się tym życiem kieruje i je kreuje. Tym naszym małym, wielkim jednak życiem.
Szukanie, ciągłe szukanie. Próba podnoszenia się na nowo, po każdym upadku, każdej decyzji; po każdym kolejnym samookaleczeniu.

SKRAJNE OPINIE
Minęło 10 lat od premiery tej książki. Czytałam ją wtedy na świeżo po premierze i pamiętam swoje emocje z wtedy. Chciałam sprawdzić, jaki będę miała do niej stosunek teraz.
Wróciłam do swojego postu na Facebooku, który pisałam wtedy na gorąco, po lekturze. To były luźne myśli, kilkanaście zdań.
Dziś, po ponownym przeczytaniu książki, nie zamieniłabym w nich nic!
Pamiętam też ówczesne opinie o niej.
Artykuły w czasopismach, recenzje w necie, audycja radiowa, rozmowa ze znajomą księgarką…
Michał Nogaś na profilu "Z najwyższej półki" napisał: >>Będziecie dzielić w tym roku czas na ten do przeczytania i po przeczytaniu "Małego życia”<<.
Ignacy Karpowicz, Wyborcza: "Małe życie" przywraca wiarę w sztukę opowiadania i moc literatury”.
„Pomnik postawiony przyjaźni”, z opinii na jakimś portalu.
Dziś po latach widzę, że są dwa obozy: zdecydowani fascynaci i osoby, które tego fenomenu nie rozumieją, tu nie ma środka.
Komentarze negatywne skupiają się na zbytnim epatowaniu przemocą i bólem oraz na tendencyjności i pretensjonalności w poruszanych tematach.
Dlaczego jednak niektórych z nas ta historia tak przyciąga, mimo podejmowania trudnych tematów?
Myślę, że dlatego, iż ciągle tęsknimy do takich uczuć jak przedstawione tutaj: do takich przyjaźni i takich miłości. Do zbudowania relacji, które będą nas tak bardzo satysfakcjonowały. W tej książce, w tej historii mamy właśnie te wszystkie tęsknoty zaopiekowane. Mamy piękną przyjaźń i miłość. Miłość intymną, ale też piękną miłość rodzicielską - uczucia, które rodzą się z pięknych relacji, a nie z więzów krwi. Te nasze wewnętrzne dążenia zostają utulone; mkniemy przez tę ogromnie bolesną historię jednocześnie wyczekując momentów, które koją.
Zgłodniali ciepłych uczuć, czułości i głębokich relacji karmimy się historiami na miarę "Małego życia". Takich uczuć nigdy dość, możemy czytać o nich zawsze.

Z CZYM MNIE ZOSTAWIŁA?
Myślę, że tak do końca trudno pojąć istotę tej powieści. Czym ona w całości jest: elegią o życiu, miłosnym poematem, bajką o chwilach szczęścia, dramatem o ludzkich wynaturzeniach?
Przyjaźń, dojrzewanie i w końcu, dojrzałość. Tworzenie swojej tożsamości i budowanie swojej narracji. To książka o przyjaźni - z mocną psychologiczną podbudową. To książka o miłości - miłości tej intymnej, ale i tej rodzicielskiej: ogromnej, wiernej, czystej.
To studium uczuć; od dramatów do wydrapanej na chwilę szczęśliwości, ale przede wszystkim podejmowanej z każdym dniem od nowa decyzji, aby żyć. Nie dzięki, ale wbrew czemuś. Do utraty sił.
Ta książka to starożytne katharsis, czyli oczyszczenie przez doznanie silnych emocji. "Małe życie" funduje nam tych emocji cały ogrom.
Czytałam tę książkę i bardzo się wzruszyłam, piszę o niej i nadal mnie ona autentycznie porusza.
Czytanie takich książek to czytanie dla poznania - spektrum emocji, głębokich przeżyć i granic zaangażowania w cudzą historię.
Czy taka historia mogła zdarzyć się naprawdę? Z pewnością.
Czy zapadła wielu ludziom mocno w pamięć? Wierzę w to.
Czy ją polecam? Bardzo.
Poruszenie - słowo, które przychodzi mi do głowy jako pierwsze, ale też i ostatnie, podsumowanie całej tej opowieści.
Ta książka jest niesłychanie poruszająca.
Miałam też przez moment refleksję, że "Małe życie" to opowieść o mężczyznach pisana dla kobiet.
Czyżby?
To książka do przeżywania - bólu życia, głębokich i prawdziwych relacji i uczuć, z miłością na czele, w różnych jej wymiarach.
To książka do odkrywania poprzez pryzmat kobiecego pierwiastka, jaki (wierzę w to) wszyscy w sobie nosimy, bez względu na płeć czytelnika.

Moja ocena: 9/10

/Małe życie, Hanya Yanagihara, Wydawnictwo W.A.B.

*Autobiografia, Perfect

Ostatni akapit. Ostatnie zdanie - Natalia Leszka

Pierwszy raz miałam do czynienia z beletrystyką. To doświadczenie było na początku dość nudne, po przebrnięciu około 140 stron, złapałam wiatr w żagle. Książka a raczej splot opowieści, który wpływa niezwykle na emocje czytelnika. Zachęca do przemyśleń nad ludzkimi doświadczeniami i uczuciami. Skłania do refleksji nad różnorodnymi społecznymi i emocjonalnymi zagadnieniami. Nie mogę się pozbierać, odczuwam wewnętrzny dyskomfort.

„Małe życie” autorstwa Hanyi Yanagihary to opowieść, która nie pozwala o sobie zapomnieć długo po odłożeniu książki. Autorka prowadzi czytelnika przez losy czterech przyjaciół: Jude’a, Willa, Malcolma i JB – młodych mężczyzn szukających miejsca w Nowym Jorku.

Centralną postacią jest Jude St. Francis – utalentowany prawnik drążony traumą z przeszłości. Yanagihara z wrażliwością oraz dbałością o szczegóły ukazuje, jak doświadczenia z dzieciństwa kształtują osobowość i zdolność do zaufania. Czytelnik poznaje fragmenty życia Jude’a: adoptowane dzieciństwo, brutalną przemoc, walkę o godne życie i relacje z przyjaciółmi. Jego cierpienie jest niemal namacalne; autorka unika taniej sensacji, jednocześnie nie omijając trudnych momentów.

Autorka zręcznie operuje czasem narracji, przeskakując pomiędzy przeszłością a teraźniejszością. Ten zabieg wzmacnia poczucie nieuchronności i pozwala stopniowo odsłaniać bolesne tajemnice Jude’a. Język powieści jest prosty, ale nośny – Yanagihara unika ozdobników, koncentrując się na emocjach i atmosferze. Dzięki temu czytelnik naprawdę czuje ciężar wspomnień i nieustannej walki bohaterów.

Postacie drugoplanowe są wielowymiarowe. Willem, aktor o ciepłym usposobieniu, staje się dla Jude’a ostoją spokoju. Malcolm – architekt z bogatej rodziny, boryka się z presją oczekiwań, a JB – zdolny malarz – szuka uznania w artystycznym świecie. Relacje między nimi są autentyczne: wzloty i upadki, radości i konflikty, ukazujące przyjaźń w całym spektrum emocji.

Styl Yanagihary jest oszczędny, a jednocześnie pełen głębokich refleksji. Narracja prowadzona w trzeciej osobie pozwala na wszechstronne spojrzenie na życie bohaterów. Autorka nie ucieka od opisów i filozoficznych dygresji, które zmuszają do zastanowienia nad sensem samotności, traumą i wartością istnienia. „Małe życie” to również studium traumy i jej skutków – Yanagihara pokazuje, że ból psychiczny może być równie realny jak fizyczny.

Książka porusza trudne tematy: molestowanie, uzależnienie, samookaleczanie i samobójstwo. Choć niektóre sceny są trudne w odbiorze, autorka nie popada w melodramat. Opowieść ukazuje, jak ważna jest obecność drugiego człowieka oraz jak empatia i wsparcie mogą pomóc w leczeniu ran duszy.

Dla niektórych czytelników rozbudowana objętość „Małego życia” może być wyzwaniem – to powieść licząca ponad 800 stron. Osoby oczekujące dynamicznej akcji mogą uznać ją za rozwlekłą, ale ci, którzy cenią głęboki portret psychologiczny, docenią kunszt literacki autorki. Yanagihara buduje napięcie powoli, skupiając się na detalach codziennego życia, co czyni relacje bohaterów wiarygodnymi i poruszającymi.

„Małe życie” zostaje w pamięci dzięki wrażliwości, z jaką Yanagihara opisuje ludzki ból i siłę przyjaźni. To lektura wymagająca emocjonalnie, ale głęboko satysfakcjonująca. Jej największą siłą jest uczciwość wobec czytelnika i brak uproszczeń w ukazywaniu rzeczywistości. Dla tych, którzy są gotowi na literackie wyzwanie, książka może stać się doświadczeniem transformującym.