Kościoły ortodoksyjne, a świeckie państwo

Steven Runciman (1903-2000) to angielski historyk, specjalizujący się w mediewistyce i bizantynistyce. Jest autorem wielu znaczących publikacji, w tym trzytomowego dzieła "Dzieje wypraw krzyżowych". Jego badania koncentrują się głównie na okresie Średniowiecza, szczególnie w rejonach Azji Mniejszej i Europy. W książce "Kościoły tradycyjne a świeckie państwo" analizuje stosunki między kościołem a państwem w różnych kontekstach: od Cesarstwa Bizantyjskiego pod panowaniem osmańskim, przez imperialną Rosję, aż po czasy Związku Radzieckiego. Runciman zgłębia także relacje kościoła z władzami w państwach komunistycznych oraz nacjonalistycznej Turcji i Grecji w erze dyktatury pułkowników. Różnorodność doświadczeń kościołów w konfrontacji z rządami na Wschodzie i Zachodzie była tak znaczna, że reakcje wschodnich chrześcijan często pozostawały niezrozumiałe dla ich zachodnich odpowiedników. Prawosławne kościoły zazwyczaj funkcjonowały pod władzą, która była albo otwarcie wroga, albo, jeśli chrześcijańska, to i tak autokratyczna. W związku z tym istniało nieustanne napięcie między biblijnym nakazem oddania należnego Cezarowi a zagrożeniem dla integralności kościoła, które mogło się z tym wiązać. W miejscach, gdzie z zewnątrz widziano wymóg męczeństwa, prawosławne wspólnoty często znajdowały bardziej złożoną drogę przetrwania.