Jeffrey Dahmer bez cenzury. Narodziny mordercy i kanibala

„Jeffrey Dahmer bez cenzury. Narodziny mordercy i kanibala” Renaty Kuryłowicz to książka, która od pierwszych stron uderza swoją bezpośredniością i ciężarem tematu. Autorka prowadzi czytelnika przez życie jednego z najbardziej znanych seryjnych morderców, próbując pokazać nie tylko jego czyny, ale także to, co mogło doprowadzić do ich eskalacji.

To nie jest łatwa lektura, momentami wręcz przytłaczająca. Opisy są szczegółowe i realistyczne, przez co trudno przejść obok nich obojętnie. Jednocześnie książka skłania do refleksji nad tym, jak ogromny wpływ na człowieka może mieć okres płodowy, dzieciństwo czy otoczenie. To studium przypadku, które budzi zarówno przerażenie, jak i pewną próbę zrozumienia mechanizmów stojących za tak skrajnymi zachowaniami.

Doceniam w tej publikacji to, że nie skupia się wyłącznie na sensacji, ale próbuje zajrzeć głębiej - w psychikę i historię człowieka, który stał się symbolem zła. Jednak trzeba być przygotowanym na to, że jest to książka wymagająca emocjonalnie i zdecydowanie nie dla każdego.

Historia Jeffrey Dahmer w moim odczuciu zaczyna się znacznie wcześniej niż w chwili pierwszej zbrodni – właściwie już w okresie prenatalnym. Autorka wspomina o nadużywaniu leków przez matkę i wyraża wobec niej współczucie. Rozumiem ten punkt widzenia, jednak nie do końca go podzielam. Oczywiście odpowiedzialnością można obarczyć także lekarzy, ale trudno nie dostrzec, że od samego początku w tej rodzinie widoczna była głęboka dysfunkcja.
Nie uważam, że winę można zrzucić wyłącznie na rodziców – to byłoby zbyt proste i niebezpiecznie upraszczające. Jednak nie sposób pominąć faktu, że środowisko, w którym dorastał Dahmer, było pełne napięć, emocjonalnego chłodu i braku stabilizacji. Co ciekawe, młodszy brat – mimo podobnego startu – wyrósł na zupełnie inną osobę. To pokazuje, że nawet w tych samych warunkach jednostki mogą podążyć skrajnie różnymi drogami.
Nie potrafię jednak nie obarczyć częściową odpowiedzialnością systemu. W książce wyraźnie widać, że istniał szereg przesłanek, które zostały zbagatelizowane. Sytuacje, w których ofiary były oddawane pod „opiekę” sprawcy, są nie tylko przerażające, ale i skandaliczne. Jeszcze bardziej szokuje fakt przywracania do służby osób odpowiedzialnych za rażące zaniedbania. To pokazuje, że zawiódł nie tylko człowiek – zawiodła struktura.
Najtrudniej było mi jednak zgodzić się z tezą autorki, że „nie należy odczłowieczać sprawców poważnych przestępstw”. Rozumiem, że w sensie naukowym czy psychologicznym próbuje się analizować sprawców jako ludzi – z historią, traumami, zaburzeniami. Jednak w przypadku takich zbrodni jak te popełnione przez Dahmera trudno mi patrzeć na niego w ten sposób. Choroba – o ile była – nie może być usprawiedliwieniem. Gdzie przebiega granica? Co by się stało, gdyby każdy zaburzony człowiek uznał, że jego stan daje mu przyzwolenie na odbieranie życia?
Osobną, niepokojącą kwestią jest idealizowanie Dahmera przez część społeczeństwa. Fascynacja mordercą, czynienie z niego idola – to zjawisko przerażające i trudne do zrozumienia. Być może wynika z potrzeby oswajania zła albo z kultury, która sensację stawia ponad empatię wobec ofiar.
Książkę oceniam jako spójną, konsekwentnie poprowadzoną i bardzo ciężką w odbiorze. Autorka pokazuje proces „narodzin mordercy” krok po kroku – bez pośpiechu, bez taniej sensacji, raczej w tonie analizy niż oskarżenia. To lektura wymagająca, momentami wręcz przytłaczająca. Nie każdy będzie w stanie ją przeczytać, a tym bardziej zrozumieć.
Ja sama wciąż nie potrafię pojąć skali okrucieństwa ani fenomenu idealizowania postaci Jeffreya Dahmera. I może właśnie to jest najbardziej przerażające – że próbując zrozumieć zło, ryzykujemy jego niezamierzone oswojenie.