Potoczny i ideologiczny poziom doświadczania śląskości

W 2002 roku w Polsce odbył się Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań, w trakcie którego zapytano obywateli o ich narodowość. W województwach śląskim i opolskim, które razem tworzą populację wynoszącą około 6 milionów osób, 173 tysiące, czyli mniej więcej 3% mieszkańców, zadeklarowało „narodowość śląską”. To zjawisko było katalizatorem dla trwającej już od pewnego czasu debaty na temat śląskiej tożsamości. W dyskusji tej pojawiają się pytania: czy taka narodowość rzeczywiście istnieje? Jeśli tak, to czy jest to narodowość, która właśnie się formuje, czy może przeciwnie – zanika pod wpływem procesów globalizacji i unifikacji? A może mamy do czynienia z politycznym konstruktem, wspieranym przez ambitnych działaczy lokalnych?Socjolog K. Dolińska zdecydowała się na własne podejście w tej kwestii. Zakładając początkowo istnienie „narodu śląskiego”, skoncentrowała się na zrozumieniu źródeł, które skłaniają ludzi do deklarowania przynależności do tej grupy. Jej badanie obejmowało 124 wywiady z osobami z województw śląskiego i opolskiego, które identyfikują się jako członkowie tego „narodu”. Wynikiem jej pracy było zidentyfikowanie aż ośmiu różnych kryteriów tej autoidentyfikacji narodowej, a także subtelnych, choć niezbyt bezinteresownych motywów dyskretnych, obserwowanych u części badanych związanych z Ruchem Autonomii Śląska.Ta różnorodność motywacji, a także fundamentalne pytanie o to, czy „śląskość” można uznać za „narodowość”, sprawiają, że praca Dolińskiej, mimo że nie daje jednoznacznych odpowiedzi, jest intrygującą lekturą.