Malarstwo polskie XIX i XX wieku

Ta książka jest nierozerwalnie związana z postacią jej autora, Eligiusza Niewiadomskiego – utalentowanego malarza, krytyka sztuki i skrupulatnego znawcy historii malarstwa, który zasłynął w Polsce nie tylko swoją wiedzą, ale i tragicznym wydarzeniem, które zmieniło bieg historii młodej II Rzeczypospolitej. 16 grudnia 1922 roku, w atmosferze surowych napięć politycznych, w warszawskiej Zachęcie, Niewiadomski dokonał zamachu na prezydenta Gabriela Narutowicza, uzasadniając to przekonaniem, że broni narodu przed jego upadkiem.Wówczas ulicami Warszawy targał gniew; prasa podgrzewała atmosferę, a podział na prawicę i lewicę stał się polem śmiertelnej rywalizacji. Wybór nowego prezydenta stanowił punkt zapalny dla tych przekonanych, że polityka wymaga poświęcenia. Niewiadomski, człowiek ambitny o radykalizujących się poglądach, został wciągnięty w ten wir emocji. Dla niego sztuka, moralność i polityka mieszały się w obsesję, a zamach był jej kulminacją.Swoją pracę nad „Malarstwem polskim XIX i XX wieku” Niewiadomski kończył w więzieniu, w ostatnich tygodniach życia. Jest to dzieło wybitnie precyzyjne, autorstwa człowieka, który miał niezwykłą wiedzę o polskim malarstwie i traktował je jako środek do budowania świadomości narodowej. Jego analizy są pełne pasji i ostrości, często jednoznaczne, tak jak on sam.Publikacja została wzbogacona o wnikliwy wstęp i szczegółowe przypisy Agnieszki Kijas – znanej krytyczki sztuki oraz autorki książek o malarstwie. Wyjaśniają one fakty, kontekst czasów i wpływ osobistych przekonań Niewiadomskiego na jego twórczość i decyzje, które doprowadziły do zbrodni. Książka nie oczekuje, by rehabilitować jej autora, lecz by zrozumieć epokę, w jakiej powstała – czas, kiedy sztuka była traktowana na równi z bronią, a idee prowadziły na szczyt lub ku zatraceniu. To wyjątkowy, choć trudny głos w polskiej historii sztuki, niezbędny dla tych, którzy chcą odkryć nie tylko malarstwo, lecz także ludzi i pasje je kształtujące.