Trylogia kopenhaska

„Dzieciństwo”, „Młodość” i „Uzależnienie” tworzą autobiograficzną historię Tove Ditlevsen — od dorastania w robotniczej Kopenhadze, przez próby wyrwania się z własnego środowiska i zostania pisarką, aż po dorosłość, trudne relacje i uzależnienie od petydyny.
To nie jest historia podobna do mojej jeden do jednego.
Tove sama staje się osobą uzależnioną. Ja dorastałam jako córka alkoholika.
A jednak wiele fragmentów było dla mnie zaskakująco znajomych.
Najmocniej trafiło do mnie „Dzieciństwo”. Ditlevsen świetnie pokazuje dziecko, które obserwuje dorosłych, wyczuwa ich emocje i bardzo wcześnie uczy się dostosowywać do otoczenia. Czytając, myślałam o tym, jak podobnie działa dziecko wychowujące się przy uzależnionym rodzicu — szybko uczy się rozpoznawać nastroje, przewidywać sytuacje i reagować, zanim wydarzy się coś złego.
„Młodość” pokazuje natomiast coś, co wydaje mi się jeszcze ważniejsze: można fizycznie opuścić dom rodzinny, ale niekoniecznie zostawia się w nim mechanizmy, których nauczyło nas dzieciństwo.
Można dorosnąć, stworzyć własne życie i nadal automatycznie przejmować odpowiedzialność, kontrolować sytuację czy próbować ratować innych.
Najtrudniejsze było dla mnie „Uzależnienie”, bo tutaj mogłam zobaczyć uzależnienie z perspektywy osoby znajdującej się po drugiej stronie.
Znam uczucie patrzenia na bliskiego człowieka i myślenia:
„Przecież widzisz, co to z tobą robi. Dlaczego nie przestaniesz?”
Ditlevsen pokazuje, dlaczego w uzależnieniu słowo „po prostu” praktycznie nie istnieje.
I robi to bez usprawiedliwiania.
Bo można rozumieć mechanizm uzależnienia i jednocześnie mieć ogromny żal do osoby uzależnionej za to, co jej zachowanie zrobiło z życiem najbliższych.
Można kogoś kochać i być na niego wściekłym.
Można mu współczuć i pamiętać wyrządzone krzywdy.
Można wiedzieć, że nie jest się odpowiedzialnym za jego życie — i nadal próbować go ratować.
Te uczucia nie wykluczają się nawzajem.
Po śmierci mojego ojca szczególnie mocno została ze mną jeszcze jedna myśl:
człowieka może już nie być, ale mechanizmy, które przez lata budowaliśmy wokół niego, nie znikają razem z nim.
I chyba dlatego „Trylogia kopenhaska” zrobiła na mnie takie wrażenie.
Nie dlatego, że historia Tove jest moją historią.
Dlatego, że niektóre jej emocje znałam zdecydowanie zbyt dobrze.