Historia narodu niemieckiego a dzieło Marcina Lutra. Tom 4

W czwartym tomie Janssen kontynuuje analizę negatywnych konsekwencji, jakie działalność Marcina Lutra przyniosła niemieckiemu społeczeństwu. Przekazanie kontroli nad Kościołem w ręce książąt i szlachty skutkowało dominacją osób niekompetentnych, którzy według własnego uznania zmieniali prawa i zasady kościelne. Efektem była degradacja edukacji, kultury oraz nauki. Warunki ekonomiczne, społeczne, religijne i moralne systematycznie ulegały pogorszeniu, a nieokiełznane pragnienie luksusu oraz uzależnienie od mód prowadziły do znacznych zadłużeń indywidualnych, miejskich oraz państwowych. W tym kontekście pojawiały się także problemy takie jak rosnący egoizm, żądza władzy, brak wartości moralnych, a także przemoc, wyzysk, szaleńcza fascynacja polowaniami, nadużywanie alkoholu, hazard, alchemia, wzrost przestępczości i liczby samobójstw, jak również absurdalne wyroki sądowe. Dodatkowo szerzyło się prześladowanie osób oskarżanych o czary, co podkreślało skalę niesprawiedliwości. Społeczne i polityczne rozbicie kraju było tak głębokie, że konflikt zbrojny, jakim była Wojna trzydziestoletnia, wydawał się nieunikniony. Rozdziały w tomie obejmują kwestie takie jak edukacja, stan kultury i nauki, cenzura oraz wymiana książek, a także szczegółowy opis sytuacji ekonomicznej, społecznej, religijnej i moralnej, wraz z analizą zjawisk czarnoksięstwa i prześladowań "czarownic".