Tomas Venclova - sylwetka autora

W 2023 roku Międzynarodowa Nagroda Literacka im. Zbigniewa Herberta przypadła Tomasowi Venclovie. Urodzony w 1937 roku na Litwie, Venclova jest uznawany za jednego z najwybitniejszych poetów litewskich. Jako dysydent i współzałożyciel Litewskiej Grupy Helsińskiej, opuścił ZSRR i Litwę w 1977 roku, by zamieszkać w Stanach Zjednoczonych. Tam przez wiele lat wykładał literaturę słowiańską na Uniwersytecie Yale.

W ciągu swojej kariery Venclova zdobył liczne nagrody literackie oraz tytuły doktorów honoris causa. Jego poezję wprowadził do polskiej kultury Czesław Miłosz, który w 1973 roku przełożył jego wiersz „Rozmowa w zimie” i opublikował go w paryskiej „Kulturze”. Na język polski przetłumaczono wiele jego dzieł, w tym zbiory wierszy i esejów, a także korespondencję z Czesławem Miłoszem. Warto wyróżnić między innymi zbiory „Rozmowa w zimie” i „Obrócone w ciszę”, tom esejów „Opisać Wilno” oraz rozmowę-rzekę „Magnetyczna północ”. Utwory Venclovy zostały przetłumaczone na wiele języków, takich jak angielski, chiński, niemiecki, włoski, szwedzki i ukraiński.

Od lat 70. Venclova był blisko związany z polskimi pisarzami i intelektualistami. Jego współpraca z emigracyjnym środowiskiem literackim zaowocowała w latach 80. przystąpieniem do redakcji „Zeszytów Literackich”. Przez ponad trzy dekady publikował w nich swoje utwory. Ponadto tłumaczył na język litewski dzieła polskich poetów, takich jak Cyprian Kamil Norwid, Zbigniew Herbert, Czesław Miłosz i Wisława Szymborska, a także napisał monografię o twórczości Aleksandra Wata. Po rozpadzie ZSRR aktywnie uczestniczył w kulturalnym życiu Litwy i, razem z Czesławem Miłoszem, działał na rzecz zbliżenia Litwy i Polski.

Venclova, jako wszechstronnie wykształcony twórca, jest uważany za jednego z wybitniejszych erudytów i humanistów współczesnej literatury. Podobnie jak Zbigniew Herbert, jego twórczość często odwołuje się do historii klasycznej i stanowi protest przeciwko okrucieństwu oraz niesprawiedliwości. Jego utwory poruszają trudne tematy, nie oferując gotowych odpowiedzi, lecz zachęcając do śmiałego myślenia.