Paulo Freire - sylwetka autora

Urodzony w 1921 roku w Brazylii, Paulo Freire stał się znaczącą postacią w dziedzinie edukacji, szczególnie poprzez swoje zaangażowanie w społeczne ruchy edukacyjne i podnoszenie świadomości obywatelskiej. Opracował innowacyjny program nauki czytania i pisania dla dorosłych, skierowany do osób niepiśmiennych w Brazylii, gdzie umiejętność czytania była niezbędna do udziału w wyborach. Metoda Freire'a okazała się niezwykle skuteczna, dając nadzieję na edukacyjne przebudzenie i polityczne wyzwolenie dla ówczesnej, 40-milionowej populacji Brazylii. Mimo to, jego działania zostały przerwane, a Freire został uwięziony i wydalony z kraju w 1964 roku, powracając dopiero po 16 latach.

W 1970 roku w Stanach Zjednoczonych ukazała się najważniejsza praca Freire'a, "Pedagogy of the Oppressed" ("Pedagogika uciśnionych"), która do dziś nie została przetłumaczona na język polski. Książka ta podkreśla wiarę w edukację jako narzędzie zmiany społecznej. Krytykuje społeczeństwo, w którym elity rządzą uciśnionymi masami, sugerując, że ci drudzy powinni uświadomić sobie swoją sytuację i dążyć do swojego wyzwolenia. Freire nie nawołuje do rewolucji siłowej, ale do stworzenia nowego porządku społecznego, gdzie ucisk nie istnieje. Emancypacja musi być samodzielnym wysiłkiem osób uciśnionych, które przez edukację będą mogły zrozumieć i przezwyciężyć swoją sytuację.

Freire również zdecydowanie krytykuje tzw. edukację bankową, gdzie nauczyciel „przelewa” wiedzę w sposób jednostronny do ucznia. Z jego perspektywy szkoły powinny stać się miejscami aktywnej twórczości, gdzie nauka jest przyjemnością, a szacunek jest fundamentem relacji międzyludzkich.

Źródła:
- Zielińska-Kostyło H., „Pedagogika emancypacyjna”, w: „Pedagogika. Podręcznik akademicki t. 1”, red. n. Z. Kwieciński, B. Śliwerski, Warszawa: PWN 2011, s. 401-411
- Kostyło H., „Uniwersalność przesłania 'Pedagogii uciśnionych' Paula Freire'go” w: Rocznik andragogiczny 2010, s. 78-79
- Czerepaniak-Walczak M., „Pedagogika emancypacyjna”, Gdańsk: GWP 2006