Jaan Kross - sylwetka autora

Jaan Kross, uznany estoński poeta, powieściopisarz i autor opowiadań, był wielokrotnie rozważany jako kandydat do literackiej Nagrody Nobla. Już w dzieciństwie przejawiał zainteresowanie techniką i naukami ścisłymi. W wieku 14 lat zadebiutował w „Magazynie Czerwonego Krzyża dla Młodzieży”. W 1938 roku podjął studia prawnicze w Tartu, które ukończył w 1944 roku. Po studiach wykładał tam do 1946 roku, a później w 1998 roku, jako profesor Artes Liberales.

W trudnych latach II wojny światowej Kross został aresztowany w 1944 roku przez Niemców pod zarzutem nacjonalizmu, co odnosiło się do jego zaangażowania w podtrzymywanie estońskiej tożsamości. Po ponownym zajęciu Estonii przez Związek Radziecki, w 1946 roku został aresztowany przez NKWD i więziony w różnych miejscach, by ostatecznie w 1947 roku zostać zesłanym na roboty do Kraju Krasnojarskiego i łagrów w Komi. Zdołał powrócić do Estonii w 1954 roku.

Kross zasłynął jako wybitny tłumacz, przekładając na estoński dzieła takich klasyków jak Szekspir, Jesienin, Heine, Balzac i Carroll. Jego literacka kariera rozpoczęła się w 1958 roku wydaniem tomu poezji „Uszlachetniacz węgla” („Söerikastaja”). Największą sławę przyniosły mu jednak powieści historyczne, tłumaczone na wiele języków - w tym angielski, fiński, szwedzki, niemiecki, rosyjski, łotewski i polski. Między 1968 a 1995 rokiem opublikował sześć tomów esejów i przemówień.

W jego powieściach, umiejscowionych w kluczowych okresach historii Estonii, często pojawiają się autentyczne postaci, takie jak lingwista i przyrodnik pastor Otto Wilhelm Masing czy młody poeta Kristjan Jaak Peterson. Kross wskazywał na wielowiekowe wpływy niemieckiej i rosyjskiej dominacji na kulturę Estonii, tworząc fabuły osnute wokół historycznych wydarzeń. Charakteryzował go styl, w którym często posługiwał się monologiem wewnętrznym bohatera, a także wprowadzał wątki autobiograficzne.

Po odzyskaniu przez Estonię niepodległości w 1992 roku, Kross wstąpił do parlamentu i jako najstarszy z posłów odczytał tekst zaprzysiężenia. Brał udział w tworzeniu projektu nowej konstytucji. Cieszył się uznaniem, zdobywając liczne tytuły i odznaczenia, w tym nagrodę Amnesty International w 1990 roku.

Jaan Kross był żonaty z Ellen Niit i pozostawił po sobie pięcioro dzieci. Spoczął na cmentarzu w Tallinnie. Jego życie zostało opisane w biografii autorstwa Juhaniego Salokannela, fińskiego badacza literatury i dyrektora Instytutu Fińskiego w Tallinnie. Książka ukazała się w 2008 roku nakładem helsińskiego wydawnictwa WSOY.