Kościół i okupacja. Z wojennych dziejów diecezji..

Monografia autorstwa Szczepana Kowalika zatytułowana "Kościół i okupacja. Z wojennych dziejów diecezji sandomierskiej (1939–1945)" bada funkcjonowanie diecezji sandomierskiej w warunkach okupacji niemieckiej. Skupia się na aspektach ustrojowych, społecznych i religijnych panujących w Generalnym Gubernatorstwie. Kowalik umieszcza swoje badania w kontekście historiograficznym związanym z II wojną światową, podkreślając zarówno istniejące badania, jak i obszary wymagające dalszych analiz, w szczególności dotyczące życia religijnego i codzienności duchownych. Kluczowym zagadnieniem jest ciągłość instytucjonalna diecezji, która trwała pomimo represji ze strony okupantów oraz różnorodności form represji wobec duchownych i wiernych.Książka składa się z ośmiu rozdziałów, które omawiają m.in. charakterystykę terenu i ludności diecezji, strukturę władz kościelnych, sytuację kapelanów wojskowych, działalność konspiracyjną księży oraz codzienne trudności duchownych, głównie pod względem materialnym. Analizowane są także efekty niemieckiej polityki ludnościowej oraz postawy duchowieństwa wobec Zagłady Żydów. Szczególną wagę przywiązuje się do roli biskupa Jana Kantego Lorka, który poprzez swoją strategię dążył do ochrony instytucji diecezjalnych, interweniując u władz okupacyjnych i mierząc się z kontrowersjami związanymi z apelami o wyjazdy na roboty do Rzeszy.Podstawą badań są źródła z Archiwum Diecezji Sandomierskiej, m.in. akta okupacyjne, wizytacje i osobowe akta duchownych, uzupełnione dokumentacją niemieckiej administracji, aktami powojennego wymiaru sprawiedliwości oraz wspomnieniami i lokalnymi kronikami parafialnymi. Kowalik łączy perspektywę historii instytucjonalnej z analizą społeczno-religijną, pokazując diecezję jako pole walki o zachowanie wiary, kontynuację działalności duszpasterskiej oraz wsparcie charytatywne dla ofiar wojny. Książka wnosi istotny wkład w badania nad rolą Kościoła podczas okupacji niemieckiej i stanowi znaczący krok w stronę pełnej monografii tej diecezji w latach 1939–1945.